وقتی از رفتار فردی معذب می شویم ، مثلا بوی عرق ، عدم نظافت ، شلختگی ، عدم نظم در محیط اجتماعی و …. ، چگونه باید این موضوع را بهش بگیم در حالی که با احترام کامل همراه باشد و فرد دلخور نشود!
این گفتمان نه تنها باید به شکلی باشد که طرف مقابل ناراحت نشود بلکه در واقع باید به صورتی مطرح شود که فرد در جهت تغییر اقدام کند، یعنی در نهایت شما در رابطه احساس راحتی کنید !
چگونه بدون تذکر مستقیم، رفتار را اصلاح کنیم؟
در بسیاری از محیطهای دانشجویی، آموزشی یا اقامتی، یا حتی در محیط های خانوادگی با موقعیتهای حساسی مواجه میشویم؛
جایی که رفتار یک فرد مثل رعایت نکردن بهداشت شخصی، بوی عرق، بینظمی، شلختگی یا سر و صدای زیاد—باعث آزار دیگران میشود.
معمولاً افراد آزرده به مسئول یا فرد بالادست مراجعه میکنند و میگویند:
«فلانی بوی عرق میده»
«کنار فلانی نمیشه نشست»
«بهداشت رو رعایت نمیکنه»
اما مسئلهی اصلی اینجاست:
**چطور میشود این رفتار را اصلاح کرد، بدون اینکه عزتنفس فرد له شود؟**
## چرا تذکر مستقیم—حتی با نیت خوب—میتواند مخرب باشد؟
خیلی از آدمها، مخصوصاً در سنین جوانی، حساس و شکننده هستند اگر این افراد عزت نفس آسیب دیده ای داشته باشند، ارتباط با آنها کار دشواری است
افرادی که عزتنفس آسیبدیدهای دارند در درونشان، گفتوگوی پنهانی جریان دارد که میگوید:
– «من کافی نیستم»
– «حتماً ایراد دارم»
– «من خوب نیستم»
برای این افراد، حتی یک جملهی ظاهراً ساده و بالغانه مثل:
عزیزم لباست را بشور !
این فقط یک نکته بهداشتیه، لطفا در محیط عمومی رعایت کن عزیزم! شاید به ظاهر بالغانه و از جنبه ای درست موضوعی مهم را گوشزد کرده ای! اما همین جمله ساده میتواند در ذهنشان تبدیل شود به:
«من آدم بد و ناپسندی هستم.»
و این گفتوگو ممکن است **ساعتها، روزها یا حتی ماهها** در ذهنشان تکرار شود.
—
## تحلیل رفتار متقابل: مسئله از کجاست؟
در تحلیل رفتار متقابل (TA)، ما با سه حالت شخصیتی کار میکنیم:
– **والد**
– **بالغ**
– **کودک**
نکتهی مهم این است که:
🔹 **خیلی از آدمها، حتی پیام بالغ را هم با کودکِ زخمی خود میشنوند.**
یعنی:
– شما فکر میکنید منطقی حرف زدهاید
– اما پیام، مستقیم به «کودکِ شرمزده» فرد برخورد میکند
نتیجه؟
– احساس «من بدم»
– فعال شدن وضعیت «من خوب نیستم»
– فرو رفتن در یکی از مخربترین وضعیتهای من بدم !
## ذهن انسان با انتقاد تغییر نمیکند؛ با تشویق تغییر میکند
یکی از مهمترین اصول روانشناختی این است:
**ذهن، تشویق را میفهمد؛ نه انتقاد را.**
وقتی فرد مورد انتقاد قرار میگیرد:
– گوش نمیدهد
– دفاعی میشود
– یا در درونش فرو میریزد
اما وقتی **تشویق میشود**:
– ذهن ثبت میکند
– الگو میسازد
– تمایل به تکرار رفتار ایجاد میشود
—
## تکنیک کلیدی: «نوازش در لحظهی درست»
در تحلیل رفتار متقابل، به توجه مثبت، **نوازش (Stroke)** میگوییم.
نوازش یعنی پیامی که به فرد میگوید:
«تو دیده میشوی، ارزشمند هستی، دوستداشتنی هستی.»
### نقطهی طلایی کجاست?
**دقیقاً زمانی که فرد رفتار درست را انجام میدهد.**
مثلاً:
– روزی که لباس تمیز پوشیده
– حمام کرده
– بوی خوش میدهد
– مرتب و منظم است
🔹 **همانجا باید وارد شد.**
مثالهای نوازش کلامی مؤثر:
– «وای چقدر لباسهات تمیزه»
– «چقدر خوشبو شدی، خیلی حس خوبی داره»
– «امروز واقعاً مرتب و تمیزی، خیلی بهت میاد»
– «کنارت آدم حس راحتی میکنه»
این جملات شاید ساده به نظر برسند،
اما **در ذهن فرد حک میشوند**.
—
## چرا این تحسینها اینقدر اثرگذارند؟
چون پیام پنهانشان این است:
«وقتی تمیزی، دوستداشتنی هستی.»
نه با تحقیر،
نه با تهدید،
بلکه با **ایجاد یک تجربهی هیجانی مثبت**.
ذهن فرد یاد میگیرد:
– تمیزی = پذیرش
– بوی خوب = دیده شدن
– نظم = دوستداشتنی بودن
و این دقیقاً همان چیزی است که باعث **تغییر پایدار رفتار** میشود.
—
گفتن غیرمستقیم؛ بدون حمله به شخصیت
در کنار نوازش، گاهی لازم است **آگاهی غیرمستقیم** ایجاد شود.
نه با خطاب مستقیم،
بلکه با اشاره به فضا و جمع.
مثلاً:
«تو فضاهای دانشجویی، بو و تمیزی خیلی روی حس بقیه تأثیر میذاره، مخصوصاً وقتی مدت طولانی کنار هم هستیم.»
در این مدل:
– فرد احساس نمیکند «من مشکل دارم»
– عزتنفس ش هدف قرار نمیگیرد
– بالغِ او فعال میشود
و تلاش می کند خودش از افرادی نباشد که بوی بد می دهد و یا اینکه توسط دیگران نقد و قضاوت شود
## وقتی رفتار بخشی از شخصیت شده است چه کنیم؟
برخی رفتارها مثل:
– بیتوجهی به بهداشت
– بینظمی
– شلختگی
برای بعضی افراد، فقط «یک رفتار» نیست؛
بلکه **بخشی از هویتشان شده است**.
در این حالت:
– تذکر مستقیم = حمله به هویت
– نتیجه = مقاومت یا فروپاشی
اینجا نه تنها هویت فرد مورد هدف قرار داده شده بلکه مقاومت شدید در جهت عدم تغییر اتفاق می افتد
راهحل چیست؟
– ایجاد **امنیت روانی**
– تکرار نوازشهای مثبت
– تقویت رفتار درست در لحظهی وقوع
– و پرهیز از شرمسازی
وقتی فرد احساس کند:
«با وجود نقصهایم، هنوز پذیرفته شدهام»
آنوقت **خودش انگیزهی تغییر پیدا میکند**.
—
## جمعبندی نهایی
برای اصلاح رفتارهایی مثل رعایت نکردن بهداشت، بدون آسیب به عزتنفس:
– ❌ تذکر مستقیم ندهید
– ✅ رفتار درست را **در لحظه تحسین کنید**
– ✅ از **نوازشهای کلامی صادقانه** استفاده کنید
– ✅ پیام را به «فضا» نسبت دهید، نه به «شخص»
– ✅ اجازه دهید تغییر، از درون فرد شکل بگیرد
گاهی یک جملهی تحسینآمیز در زمان درست، کاری میکند که صد تذکر مستقیم نمیتواند.
# پیشنهاد پایانی
اگر دوست دارید:
– با **نقشهای والد، بالغ و کودک** عمیقتر آشنا شوید
– بفهمید **عزتنفس چگونه ساخته یا تخریب میشود**
– و یاد بگیرید چطور **بدون آسیب زدن، اثرگذار ارتباط برقرار کنید**
پیشنهاد میکنم **پکیج «از عزتنفس تا ارتباط مؤثر»** را تهیه کنید.این پکیج میتواند نگاه شما به روابط، گفتوگو و اصلاح رفتار را بهطور اساسی تغییر دهد.
لینک خرید پکیج از عزت نفس تا ارتباط موثر (رویکرد TA)
برای آشنایی با مفاهیم کودک والد بالغ ، لینک های زیر را کلیک کنید :
ساختار شخصیت- سه حالت شخصیتی (والد -بالغ -کودک ) درTA
محصولی متناسب با انتخاب شما یافت نشد.
اینستاگرام 
تلگرام(با فیلترشکن)